#informatief - Waarom de strijd tegen de 'cyberhufter' geen individuele sport meer is

Vogelvrij door een muisklik

Donderdag 16 juli schonk EenVandaag aandacht aan weer een slachtoffer van online criminaliteit. Hieronder een samenvatting.

"We schamen ons kapot," vertelt de 78-jarige Cor Valk. Na vijftig jaar lang zeven dagen per week zwoegen in hun dansschool in Den Helder, hadden hij en zijn vrouw Bianca eindelijk recht op rust. Maar hun pensioenpot, een bedrag van ruim 51.000 euro, verdampte in een paar minuten door één geraffineerde e-mail van 'de bank'.

Het verhaal van Cor en Bianca is geen incidenteel ongeluk; het is een symptoom van een systeem dat fundamenteel faalt in het beschermen van zijn burgers. Terwijl we onszelf sussen met de gedachte dat wij 'er nooit in zouden trappen', verschuift de realiteit onder onze voeten. De geraffineerdheid van de moderne digitale misdaad markeert het definitieve einde van onze digitale onschuld. We zijn niet langer slechts individuen die een foutje maken; we zijn collectief kwetsbaar geworden in een omgeving waar de burger vogelvrij is verklaard.

Het failliet van 'eigen schuld, dikke bult'
Wanneer iemand slachtoffer wordt van cybercrime, volgt er vaak een genadeloos maatschappelijk oordeel. "Hoe kon je zo dom zijn?" is de ondertoon in gesprekken aan de keukentafel én bij de balie van de bank. Criminoloog Susan van ’t Hoff-de Goede pleit voor een radicaal einde aan dit victim blaming. Zij trekt de vergelijking met de fysieke wereld: bij een woninginbraak vragen we een slachtoffer ook niet waarom hij zo 'naïef' was om kostbaarheden in huis te hebben.

De schaamte die slachtoffers voelen, is het resultaat van een verouderd wereldbeeld waarin digitale veiligheid een individuele verantwoordelijkheid is. De realiteit is dat criminelen opereren op industriële schaal met methodes waar 'gezond verstand' niet langer tegen bestand is. Door de schuld bij de burger te leggen, ontslaan we banken en techbedrijven van hun plicht om de omgeving waarin wij ons begeven fundamenteel veilig te maken.

De AI-revolutie: Wanneer je kind niet meer echt is
De opkomst van kunstmatige intelligentie heeft de wapenwedloop in het voordeel van de crimineel beslist. Uit onderzoek van het EenVandaag Opiniepanel onder ruim 19.000 leden blijkt dat driekwart zich grote zorgen maakt over AI. Dat is niet onterecht: 1 op de 7 deelnemers (14 procent) heeft al te maken gehad met de negatieve gevolgen van cybercrime. Vooral ouderen zijn een geliefd doelwit; zij raken in 54 procent van de gevallen daadwerkelijk geld kwijt.

Deepfakes en stem-nabootsing zorgen ervoor dat het onderscheid tussen echt en nep nagenoeg onmogelijk is geworden. Wanneer de stem van je eigen kind aan de telefoon om hulp vraagt, helpt geen enkel antivirusprogramma je meer. Sommige gezinnen grijpen uit pure noodzaak naar analoge oplossingen, zoals een geheim 'familiewachtwoord'.

"De enige die schuld hebben zijn die cyberhufters," benadrukt Tweede Kamerlid Barbara Kathman.

Zij signaleert dat de burger in een technologische storm is beland die met 'goed opletten' niet meer te overleven is. Zelfs tweestapsverificatie biedt geen waterdichte garantie meer wanneer de psychologische manipulatie perfect is.

Tussen wal en schip: De harde les voor de ondernemer
De casus van Cor en Bianca legt een stuitend gebrek aan systeem-empathie bloot. Omdat het gestolen geld van een zakelijke rekening kwam, weigerde de bank elke vorm van vergoeding. De huidige coulanceregeling van de Nederlandse Vereniging van Banken stelt immers dat van een ondernemer 'meer oplettendheid' mag worden verwacht. Maar voor een kleine zelfstandige ís de zakelijke rekening vaak het pensioen.

De hardheid van het systeem stopte niet bij de bank. Toen het echtpaar uitstel van betaling vroeg bij de Belastingdienst omdat hun liquide middelen waren geroofd, kregen ze een kille 'nee'. Er werd hen zelfs gesuggereerd hun huis maar te verkopen. Het toont de perverse realiteit: terwijl criminelen miljoenen wegsluizen, wordt de burger die levenslang heeft bijgedragen door de overheid en financiële instellingen aan zijn lot overgelaten. Cor geeft nu op zijn 78ste noodgedwongen weer dansles om de eindjes aan elkaar te knopen.

Intieme data op straat: Vogelvrij voor het leven
De schade van cybercrime is lang niet altijd direct in euro’s uit te drukken. De hack bij het laboratorium Clinical Diagnostics in de zomer van 2025, waarbij gegevens van bijna een miljoen deelnemers aan het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker werden gestolen, toont de immateriële diepte van dit probleem. Het gaat hier niet om een pincode die je kunt blokkeren, maar om:

• BSN-nummers en contactgegevens.
• Medische testuitslagen en uitslag-historie.
• Uiterst intieme medische context (aantekeningen over verkrachting, bloedingen of de overgang).

Slachtoffers zoals Martine de Ridder voelen zich letterlijk in hun kern geraakt. Hier wreekt zich de definitieve aard van digitale diefstal. Zoals in het publieke debat al vaker werd gesteld: een nieuw BSN kan niet, en een nieuw paspoort lost het verlies van je medische geschiedenis niet op. Je bent, in de woorden van Martine, "vogelvrij". De massaclaim van Women’s Right Collective, die kan oplopen tot honderden miljoenen euro's, is dan ook meer dan een financiële eis; het is een eis voor erkenning van de psychologische terreur die een datalek veroorzaakt.

Van burgerplicht naar systeemverantwoordelijkheid
We moeten af van de illusie dat we dit probleem met nog meer voorlichtingsfilmpjes gaan oplossen. De focus moet verschuiven naar wat systemen moeten voorkomen.

Ten eerste moeten we kijken naar het Belgische model voor filters. Techbedrijven en providers moeten wettelijk verplicht worden om phishingmails en malafide links te onderscheppen voordat ze de inbox van een burger bereiken. Veiligheid moet 'bij design' zijn ingebouwd.

Ten tweede is er een dringende noodzaak voor data-minimalisatie. De 'datahonger' van commerciële labs en overheden moet stoppen. Gegevens die niet onnodig worden bewaard, kunnen ook niet worden gestolen. Waarom moet een commercieel lab medische data jarenlang koppelen aan een herleidbaar BSN?

Ten slotte moet er een wettelijke nazorgplicht komen. Bedrijven die de data van hun klanten verliezen, mogen niet wegkomen met een standaardbriefje. Er moet actieve begeleiding komen: hulp bij het monitoren van identiteitsfraude en financiële compensatie voor de kosten van bijvoorbeeld een nieuw paspoort.

Conclusie: Een collectief recht op veiligheid
Digitale veiligheid is geen individuele sport meer, maar een collectief recht. Het is onredelijk en onmenselijk om van een 78-jarige dansleraar te verwachten dat hij opgewassen is tegen internationale misdaadsyndicaten gewapend met de nieuwste AI.

Cor en Bianca blijven strijdbaar, gesteund door een crowdfunding van hun kinderen, maar hun verhaal is een waarschuwing voor ons allemaal. We leven in een tijd waarin onze meest intieme gegevens en onze zuurverdiende pensioenen slechts één muisklik verwijderd zijn van de afgrond. De vraag is niet of de burger beter moet opletten, maar wanneer de overheid en het bedrijfsleven eindelijk de schutting gaan bouwen die ons écht beschermt. Want zijn we wel klaar voor een toekomst waarin de stem aan de andere kant van de lijn exact klinkt als die van je zoon, terwijl hij je pensioenpot leegtrekt?

Henk, SHN community ambassadeur
Bron: EenVandaag, 16 juli 2026